รู้ก้างๆ
ทั้งหมดความเชื่อจินตนาการชื่อและภาษาชื่อเมืองเวลาและภาษาตำนานของใช้ในบ้านประวัติศาสตร์

หน้าแรก › นิยาย › ก่อนกรุงจะสิ้นแสง

ก่อนกรุงจะสิ้นแสงเรื่องแต่ง

ตอนที่ 1 · เบี้ยในซากกำแพง

นิยายอิงประวัติศาสตร์ ตัวละครหลักเป็นเรื่องแต่ง ฉากและเหตุการณ์ใหญ่อิงหลักฐานจริง ดูแหล่งอ้างอิงท้ายตอน

ภูมิคุกเข่าอยู่ใต้ผ้าใบที่ซากกำแพงหัวรอ ฝนตกหนัก

ฝนตกมาตั้งแต่บ่ายสาม และไม่มีทีท่าว่าจะหยุด

ภูมิยืนอยู่ใต้ผ้าใบสีฟ้าที่ขึงไว้เหนือหลุมขุดค้น น้ำฝนไหลลงตามชายผ้าเป็นสายเหมือนม่านลูกปัด ข้างหน้าเขาคือแนวอิฐแดงคร่ำคร่าที่โผล่พ้นดินขึ้นมาไม่ถึงเข่า ถ้าเดินผ่านเฉยๆ คงไม่มีใครคิดว่ามันเคยเป็นกำแพงเมืองหลวงที่ใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งของเอเชีย

"พี่ภูมิ เก็บของเถอะครับ วันนี้ไม่ไหวแล้ว" น้องฝึกงานตะโกนมาจากรถกระบะ

"อีกสิบนาที" ภูมิตอบโดยไม่หันไป

สิบนาทีของเขามักยาวเป็นชั่วโมง ทุกคนในทีมรู้ดี

เขาอายุยี่สิบแปด เป็นสถาปนิกงานบูรณะโบราณสถาน งานของเขาคือวัด คำนวณ และตัดสินว่าอิฐก้อนไหนควรอยู่ ก้อนไหนควรเปลี่ยน ห้าปีที่ผ่านมาเขาอยู่กับอิฐมากกว่าอยู่กับคน แฟนคนล่าสุดเลิกกับเขาด้วยประโยคว่า "ภูมิรักกำแพงมากกว่าเรา" ตอนนั้นเขาหัวเราะ ตอนนี้เขาไม่แน่ใจว่าเธอพูดผิด

ที่ตรงนี้ชาวบ้านเรียกว่าหัวรอ มุมตะวันออกเฉียงเหนือของเกาะเมืองอยุธยา หนังสือทุกเล่มที่เขาเคยอ่านบอกตรงกันว่ากำแพงตรงนี้คือจุดที่พังในคืนสุดท้ายของกรุงศรี

ภูมิไม่ใช่คนโรแมนติกกับประวัติศาสตร์ สำหรับเขา สองร้อยกว่าปีก่อนเป็นแค่ตัวเลขในรายงาน แต่บ่ายวันนี้ ตอนที่ฝนเซาะดินชั้นบนออกจนเห็นรอยอิฐไหม้เกรียมเป็นแนวยาว เขาเผลอยืนนิ่งไปนาน

อิฐไหม้แบบนี้ไม่ได้มาจากไฟธรรมดา มันถูกเผาจากข้างใต้

เขาคุกเข่าลง ใช้เกรียงเล็กเขี่ยดินโคลนตรงซอกอิฐ แล้วก็เห็นมัน

เปลือกหอยเล็กๆ สีขาวนวล ขนาดไม่ถึงข้อนิ้ว รูปร่างกลมรีเหมือนเมล็ดถั่ว ด้านหนึ่งมีร่องหยักเรียงเป็นฟัน

เบี้ยหอย เงินปลีกของคนสมัยก่อน

ภูมิเคยเห็นเบี้ยแบบนี้ในพิพิธภัณฑ์มาเป็นร้อยตัว แต่ตัวนี้ต่างออกไป บนหลังเบี้ยมีรอยบากเล็กๆ สามรอย เรียงกันเหมือนใครตั้งใจทำเครื่องหมายไว้ รอยแรกยาว อีกสองรอยสั้น

"ใครทำไว้วะ" เขาพึมพำ

เขาหยิบมันขึ้นมาวางบนฝ่ามือ

เบี้ยอุ่น

ไม่ใช่อุ่นแบบของที่ตากแดด เพราะทั้งวันไม่มีแดดสักนาที มันอุ่นเหมือนเพิ่งมีคนกำไว้ในมือ

แล้วฟ้าก็ผ่าลงมา

เบี้ยหอยบากรอยสามรอยกลางฝ่ามือ ฟ้าแลบด้านหลัง

แสงขาวจ้าจนตาพร่า เสียงฟ้าร้องดังจนเหมือนมีอะไรระเบิดอยู่ในกะโหลก ภูมิรู้สึกว่าพื้นดินใต้เข่าหายไป เหมือนก้าวพลาดลงบันไดที่ไม่มีขั้น

สิ่งสุดท้ายที่เขาจำได้คือมือของตัวเองที่กำเบี้ยแน่น

❖

กลิ่นแรกที่ลอยมาคือกลิ่นควันฟืน

ตามด้วยกลิ่นน้ำคลอง กลิ่นปลาแห้ง และกลิ่นหอมเปรี้ยวๆ ที่ภูมิไม่รู้จัก

เขาลืมตา ท้องฟ้าเหนือหัวเป็นสีส้มอ่อนของตอนเย็น ไม่มีเมฆฝนสักก้อน

"ฟื้นแล้ว ฟื้นแล้ว!"

เสียงเด็กผู้ชายดังอยู่ข้างหู ภูมิหันไปเจอหน้าเด็กอายุราวสิบขวบผมจุก ไม่ใส่เสื้อ ผิวคล้ำแดด ตาโตเหมือนเห็นของแปลก

"อย่าเพิ่งลุก"

เสียงนั้นมาจากอีกฝั่ง เป็นเสียงผู้หญิง นิ่ง แต่ไม่อ่อนโยนนัก

ภูมิหันไป

หญิงสาวคนหนึ่งนั่งพับเพียบอยู่บนชานท่าน้ำไม้ เธอนุ่งผ้าโจงกระเบนสีคล้ำ ห่มผ้าแถบสีน้ำตาลอ่อนคลุมไหล่ ผมตัดสั้น ในมือถือขันน้ำ ข้างตัวมีหาบไม้ไผ่สองตะกร้าวางอยู่

เธอยื่นขันมาให้ ภูมิรับไว้ด้วยมือที่ยังสั่น

"ขอบคุณครับ"

เขาดื่มน้ำ เงยหน้าขึ้น แล้วเห็นเธอยิ้ม

ฟันของเธอดำสนิท

ภูมิสำลักน้ำ

"อะไรของเอ็ง" เธอขมวดคิ้ว "เห็นผีหรือ"

"เปล่าครับ ขอโทษครับ" เขาไอจนน้ำตาไหล ในหัวมีแต่ข้อมูลจากหนังสือที่เคยอ่านผ่านๆ คนสมัยก่อนกินหมาก ฟันดำถือว่าสวย ฟันขาวถือว่าไม่สวย

สมัยก่อน

ภูมิกวาดตามองรอบตัวช้าๆ

คลองตรงหน้าไม่มีกำแพงคอนกรีต ไม่มีเสาไฟ ไม่มีป้ายห้ามทิ้งขยะ ฝั่งตรงข้ามมีเรือนไม้ยกใต้ถุนสูงเรียงกันไปตามน้ำ หลังคามุงจาก บางหลังมุงกระเบื้องดินเผา เรือลำเล็กๆ พายผ่านไปมา บางลำบรรทุกมะพร้าว บางลำบรรทุกปลา คนพายนุ่งผ้าเหน็บชายพ้นเข่า ไม่มีใครใส่เสื้อ

และไกลออกไปทางขวามือ เหนือหลังคาเรือนทั้งหลาย คือแนวกำแพงอิฐสูงทึบ สีส้มแดงในแสงเย็น ยาวสุดสายตา บนกำแพงมีเชิงเทินเป็นใบเสมาเรียงกันเหมือนฟันเลื่อย

กำแพงที่เมื่อครู่ยังเหลือแค่ไม่ถึงเข่า

ตอนนี้มันสูงกว่าบ้านสองชั้น

"ที่นี่ที่ไหนครับ" เสียงของเขาเบาจนแทบไม่ได้ยิน

"หัวรอ" เด็กผู้ชายตอบแทน "ตลาดหัวรอ พี่ไม่รู้หรือ"

❖

ท่าน้ำริมคลองใกล้ตลาดหัวรอ จันทร์ อ้ายเผือก และภูมิที่เปียกโคลน

ภูมิล้วงกระเป๋ากางเกง

ในกระเป๋าซ้ายมีโทรศัพท์ ในกระเป๋าขวามีสายวัดตลับเหล็ก ข้อมือซ้ายยังมีนาฬิกาเข็มที่พ่อให้ตอนเรียนจบ

ส่วนมือขวาที่กำเบี้ยไว้แน่นจนวินาทีสุดท้าย ตอนนี้ว่างเปล่า

เขาแบมือดู ไม่มีอะไรเลย นอกจากรอยแดงเป็นวงรีกลางฝ่ามือ เหมือนเพิ่งกำของร้อนไว้

"หาอะไร" หญิงสาวถาม

"เบี้ย" ภูมิตอบโดยไม่ทันคิด "ผมถือเบี้ยไว้ตัวหนึ่ง"

เด็กผู้ชายหัวเราะจนตัวงอ "ตกน้ำตั้งครึ่งตัว ห่วงเบี้ยตัวเดียว!"

"เผือก" หญิงสาวดุ เด็กหยุดหัวเราะทันที แต่ยังยิ้มอยู่

ภูมิเพิ่งสังเกตว่าตัวเองเปียกตั้งแต่เอวลงไป เสื้อเชิ้ตลายสก็อตกับกางเกงยีนส์เปื้อนโคลนคลอง รองเท้าหายไปข้างหนึ่ง

"ข้าเห็นเอ็งนอนคว่ำอยู่ริมตลิ่งตรงนั้น" หญิงสาวชี้ไปที่กอผักตบ "นึกว่าศพ ให้อ้ายเผือกลากขึ้นมา เอ็งเป็นคนที่ไหน ทำไมนุ่งผ้าแปลกแบบนี้"

ภูมิอ้าปากจะตอบ แล้วก็หุบ

เขาจะพูดว่าอะไร ผมมาจากอีกสองร้อยกว่าปีข้างหน้า ผมเป็นสถาปนิก ผมมาบูรณะกำแพงที่พวกคุณกำลังมองอยู่ หลังจากที่มัน...

หลังจากที่มันพัง

ความคิดนั้นทำให้ท้องเขาเย็นวาบ

"ผม... ผมมาจากทางใต้ครับ" เขาโกหก "มากับเรือสินค้า เรือล่ม จำอะไรไม่ค่อยได้"

หญิงสาวมองเขานาน นานพอที่ภูมิจะรู้สึกว่าเธอไม่เชื่อสักคำ แต่สุดท้ายเธอก็พยักหน้า

"ข้าชื่อจันทร์" เธอว่า "คนแถวนี้เรียกอำแดงจันทร์ นี่อ้ายเผือก น้องข้า"

"ผมชื่อภูมิครับ"

"ภูมิ" เธอทวนชื่อเขาช้าๆ เหมือนชิมรสชาติ "ชื่อดี แต่พูดจาประหลาด ใครสอนเอ็งพูด ครับๆ อยู่ได้ ฟังเหมือนพวกมหาดเล็ก"

อ้ายเผือกหัวเราะอีกรอบ คราวนี้จันทร์ไม่ดุ

❖

จันทร์ยกหาบขึ้นบ่าอย่างคล่องแคล่ว ตะกร้าข้างหนึ่งมีกระทงใบตองซ้อนกันเป็นตั้ง อีกข้างมีหม้อดินปิดฝา กลิ่นหอมเปรี้ยวที่ภูมิได้กลิ่นตั้งแต่ตื่นมาจากตรงนั้นเอง

"ขนมจีน" เธอบอกเมื่อเห็นเขามอง "ข้าขายที่ตลาดน้อย วันนี้ขึ้นมาส่งของให้ร้านป้าเขียมที่หัวรอ ขายไม่หมด เหลืออยู่สองห่อ"

เธอหยิบกระทงใบตองยื่นให้เขาโดยไม่ถาม

ภูมิไม่ได้กินอะไรมาตั้งแต่เที่ยง เขากินมันด้วยมือ ยืนอยู่บนท่าน้ำในชุดเปียกโคลน เส้นขนมจีนเหนียวนุ่ม น้ำยาปรุงรสจัดจนแสบลิ้น มันอร่อยที่สุดเท่าที่เขาจำได้ในชีวิต

หรืออาจเป็นเพราะเขายังไม่ตาย

"กินเหมือนไม่ได้กินมาสามวัน" จันทร์ว่า

"เกือบครับ"

"แล้วเอ็งจะไปไหนต่อ"

ภูมิมองแม่น้ำ มองกำแพง มองท้องฟ้าที่กำลังมืด เขาไม่มีเงิน ไม่มีบ้าน ไม่มีใครรู้จัก แม้แต่ทางกลับก็ไม่รู้ว่ามีหรือเปล่า

"ไม่รู้ครับ"

จันทร์ถอนหายใจยาว แบบคนที่รู้ว่ากำลังจะทำเรื่องที่ตัวเองต้องเสียใจทีหลัง

"ตามมา" เธอว่า "คืนนี้นอนใต้ถุนเรือนข้าไปก่อน พ่อข้าคงด่า แต่ด่าแล้วก็เลิก"

"ทำไมช่วยผมครับ"

เธอหันมามองเขาแวบหนึ่ง

"เพราะเอ็งกินขนมจีนข้าไปแล้ว ยังไม่ได้จ่าย"

❖

พวกเขาเดินเลียบคลองไปทางใต้ ผ่านตลาดหัวรอที่แม่ค้ากำลังเก็บของ ภูมิพยายามไม่จ้องอะไรนานเกินไป แต่ทำไม่ได้

ทุกอย่างคือสิ่งที่เขาเคยเห็นเป็นแค่ลายเส้นในหนังสือ ตอนนี้มันมีกลิ่น มีเสียง มีคนเหงื่อออก แม่ค้าปลาแห้งตะโกนต่อราคากับลูกค้า หมาขี้เรื้อนนอนหน้าร้านขายหม้อ ชายแก่คนหนึ่งเคี้ยวหมากแล้วบ้วนน้ำหมากสีแดงลงพื้นดินข้างทาง เด็กๆ วิ่งไล่กันรอบโอ่งน้ำ

เมืองนี้มีชีวิต และมันไม่รู้เลยว่าเหลือเวลาอีกเท่าไร

ภูมิสะดุ้งกับความคิดของตัวเอง

เท่าไรล่ะ

เขาไม่รู้ว่าตอนนี้คือปีไหน อาจเป็นสิบปีก่อนกรุงแตก อาจเป็นห้าสิบปี อาจเป็นร้อยปี เขาอาจมาอยู่ในยุครุ่งเรืองที่สุด ที่เรือจากทั่วโลกเข้ามาค้าขาย และไม่มีใครต้องกลัวอะไร

ความหวังนั้นอยู่ได้ไม่ถึงนาที

ตรงหัวโค้งคลอง มีชายสองคนยืนคุยกันเสียงดังกับแม่ค้าขายหมาก

"...ตั้งค่ายแน่นหนาที่ปากน้ำประสบแล้ว อีกทัพหนึ่งอยู่ทางสีกุก ข้าได้ยินคนเรือเขาว่ากันมา"

"พม่ามันมาทุกทีก็กลับทุกที" แม่ค้าว่า ไม่เงยหน้าจากใบพลูที่กำลังม้วน "หน้าน้ำมาเดี๋ยวมันก็ไป ปีก่อนๆ ก็อย่างนี้"

"ก็ว่าอย่างนั้นแหละ"

ชายคนนั้นหัวเราะ แม่ค้าหัวเราะ แล้วทั้งคู่ก็ต่อราคาหมากกันต่อ

ภูมิหยุดเดิน

ปากน้ำประสบ สีกุก

เขาเคยเห็นสองชื่อนี้ในหนังสือ ในย่อหน้าเดียวกัน ในบทเดียวกัน บทที่เขาไม่เคยอยากอ่านซ้ำ

ทัพพม่ามาตั้งค่ายล้อมกรุงทั้งทางเหนือและทางตะวันตก ตั้งแต่ต้นปี และไม่ถอยไปอีกเลย

นับจากวันที่ตั้งค่าย จนถึงคืนที่กำแพงหัวรอพัง

ราวสิบสี่เดือน

"ภูมิ"

จันทร์หยุดรอเขาอยู่ข้างหน้า แสงตะเกียงจากเรือนริมน้ำส่องหน้าเธอเป็นสีทอง หาบบนบ่ายังโยกเบาๆ

"ทำไมหน้าซีดอย่างนั้น ขนมจีนข้าเสียหรือ"

ภูมิมองเธอ มองอ้ายเผือกที่กำลังเก็บก้อนหินขว้างลงน้ำ มองแม่ค้าหมากที่ยังหัวเราะอยู่ข้างหลัง

แล้วเขาก็ทำสิ่งที่สถาปนิกทำเสมอเวลาเจอโครงสร้างที่กำลังจะพัง

เขานับเวลาที่เหลือ

"เปล่าครับ" เขาตอบ แล้วเดินตามเธอไป "ขนมจีนอร่อยมาก"

ข้างหลังเขา บนกำแพงหัวรอ ใครบางคนจุดคบไฟดวงแรกของคืน

❖

เกร็ดจริงในตอนนี้

เกร็ดจริงในตอนนี้

ตัวละครและเหตุการณ์ส่วนตัวในเรื่องเป็นเรื่องแต่ง · ร้านป้าเขียมเป็นชื่อสมมติ

ตอนต่อไป · คนไม่มีนามสกุล — ภูมิแนะนำตัวพร้อมนามสกุลแล้วโดนหัวเราะทั้งเรือน และพ่อของจันทร์ไม่ได้ใจดีอย่างที่ลูกสาวว่าไว้

❖

สารบัญตอนต่อไปเร็วๆ นี้