
ยักษ์วัดแจ้งต่อยยักษ์วัดโพธิ์ จนเกิด "ท่าเตียน" จริงไหม?
เล่ากันว่ายักษ์วัดแจ้งเหาะข้ามแม่น้ำเจ้าพระยาไปต่อยกับยักษ์วัดโพธิ์ จนริมน้ำราบเป็นหน้ากลอง กลายเป็นชื่อ "ท่าเตียน" เรื่องนี้เป็นตำนานที่เล่าต่อกันมา และยังมีเรื่องเล่าอื่นอีกที่พยายามอธิบายชื่อเดียวกันนี้
ตำนานที่คนกรุงเทพฯ ได้ยินมาตั้งแต่เด็ก
ชื่อ "ท่าเตียน" ที่เราเรียกกันทุกวันนี้ มีเรื่องเล่าว่าเกิดจากศึกยักษ์สองวัดที่อยู่คนละฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยา คอลัมน์ของกิเลน ประลองเชิง ในไทยรัฐ เล่าว่ายักษ์วัดแจ้งเหาะข้ามแม่น้ำมารบกับยักษ์วัดโพธิ์ จนที่ดินริมแม่น้ำโล่งราบเตียน และผู้เขียนเองบอกว่ารู้เรื่องนี้มาจากเพลง
ต้องบอกไว้ก่อนว่า เรื่องยักษ์ต่อยกันเป็นตำนาน ไม่ใช่บันทึกประวัติศาสตร์ แต่ยักษ์ในเรื่องมีอยู่จริง และยังยืนเฝ้าวัดอยู่จนถึงวันนี้
ยักษ์เฝ้าประตูวัดอรุณ ตัวจริงในตำนาน
ฝั่งธนบุรี ที่ประตูซุ้มยอดมงกุฎหน้าพระอุโบสถวัดอรุณ มียักษ์เฝ้าประตูสองตน ตนด้านเหนือกายสีขาว ชื่อสหัสเดชะ ตนด้านใต้กายสีเขียว ชื่อทศกัณฐ์ ทั้งสองปั้นด้วยปูนแล้วประดับกระเบื้องเคลือบ
บทความประชาสัมพันธ์ของวัดที่ลงในผู้จัดการออนไลน์ระบุว่า ยักษ์คู่นี้สร้างในสมัยรัชกาลที่ 3 และเมื่อวันที่ 24 สิงหาคม พ.ศ. 2473 ฟ้าผ่ายักษ์ตนด้านเหนือจนพัง แล้วจึงสร้างขึ้นใหม่ ส่วนอีกฝั่งแม่น้ำ ที่วัดโพธิ์ ก็มียักษ์เฝ้าวัดเหมือนกัน
รู้หรือไม่ยักษ์เฝ้าประตูวัดอรุณมีสองตน ตนสีขาวชื่อสหัสเดชะ ตนสีเขียวชื่อทศกัณฐ์ และตนด้านเหนือเคยถูกฟ้าผ่าพังเมื่อ พ.ศ. 2473 ก่อนจะสร้างใหม่

ตำนานยืมเงินแล้วไม่คืน
เรื่องเล่าว่า ยักษ์วัดแจ้งกับยักษ์วัดโพธิ์เป็นเพื่อนกัน วันหนึ่งยักษ์วัดโพธิ์ข้ามฝั่งไปขอยืมเงิน ยืมไปแล้วก็ไม่คืนสักที ทวงก็แล้ว รอก็แล้ว จนยักษ์วัดแจ้งทนไม่ไหว เหาะข้ามแม่น้ำไปทวงถึงที่
สองยักษ์ซัดกันจนต้นไม้ล้ม บ้านเรือนพัง ริมน้ำตรงนั้นราบเตียนไปหมด ตอนจบแต่ละฉบับเล่าไม่เหมือนกัน บางฉบับว่าต้องให้ฤๅษีหรือโยคีมาห้าม บางฉบับว่าเป็นยักษ์วัดพระแก้วที่ออกมาแยกวง
เรื่องเล่าอื่นของชื่อท่าเตียน
ถ้าถามว่าชื่อท่าเตียนมาจากไหนจริงๆ ยังมีอีกสองเรื่องเล่า เรื่องแรกบอกว่า สมัยรัชกาลที่ 4 ย่านนี้เกิดไฟไหม้ครั้งใหญ่ จนราบเรียบเตียนโล่ง แต่ไม่ได้ระบุปีไว้
อีกเรื่องบอกว่า ชื่อนี้มาจากเมือง "ฮาเตียน" เมืองท่าในเวียดนาม ชาวญวนที่อพยพมาอยู่ย่านนี้เรียกชื่อเมืองเดิม แล้วคนไทยเรียกเพี้ยนเป็นท่าเตียน ทั้งสองเรื่องนี้พบในแหล่งเดียว ยังไม่ได้เทียบกับงานวิชาการ

ตลาดท่าเตียน
ต่อมาที่นี่กลายเป็นตลาดท่าเตียน ตลาดริมน้ำที่คึกคักแห่งหนึ่งของกรุงเทพฯ ยุคแรก ชื่อเดิมของตลาดเคยเรียกว่า ตลาดท้ายวัง หรือ ตลาดท้ายสนม แต่ไม่มีข้อมูลแน่ชัดว่าตลาดเริ่มขึ้นเมื่อใด
อ่านต่อ: ปากน้ำ มหาชัย แม่กลอง ทำไมชื่อจริงขึ้นต้นด้วย "สมุทร" ทั้งสามเมือง? →สรุป
ยักษ์ต่อยกันจริงไหม ไม่มีใครยืนยันได้ เพราะเป็นตำนานที่เล่าต่อกันมา ส่วนเรื่องไฟไหม้และเมืองฮาเตียนก็ยังเป็นเรื่องเล่าที่รอการยืนยัน สิ่งที่มีอยู่จริงคือยักษ์สองตนหน้าโบสถ์วัดอรุณ กับตลาดริมน้ำชื่อท่าเตียน แต่ถ้าเชื่อตามตำนาน หนี้ก้อนนั้นก็ยังไม่ได้คืนจนถึงวันนี้ คุณเชื่อเรื่องไหน ยักษ์ ไฟไหม้ หรือฮาเตียน
ข้อเท็จจริงในเรื่องนี้
- ไทยรัฐ, คอลัมน์ กิเลน ประลองเชิง (19 ม.ค. 2562) https://www.thairath.co.th/news/local/1472643
- TrueID ท่องเที่ยว, ท่าเตียน (29 ธ.ค. 2564) https://travel.trueid.net/detail/EGEE4EarYBoG
- TrueID, วัดอรุณ (23 ส.ค. 2567) https://travel.trueid.net/detail/97V35Awoyk40
- ผู้จัดการออนไลน์ (12 ก.ค. 2564, บทความประชาสัมพันธ์ของวัด) https://mgronline.com/onlinesection/detail/9640000067843
- ศิลปวัฒนธรรม "ยักษ์วัดโพธิ์ ตัวจริงอยู่ที่ไหน?" https://www.silpa-mag.com/?p=101352 (อ่านเต็มไม่ได้ 403; จากผลค้นหา: เรื่องยืมเงินไม่คืน, ร.3 หล่อรูปยักษ์ราว 175 ซม. 8 ตน)
- ศิลปวัฒนธรรม "3 ข้อสันนิษฐาน ทำไมท่าเตียน" https://www.silpa-mag.com/?p=157406 (อ่านเต็มไม่ได้ 403)
แหล่งอ้างอิง
- 1. ไทยรัฐ, คอลัมน์ กิเลน ประลองเชิง (19 ม.ค. 2562)
- 2. TrueID ท่องเที่ยว, ท่าเตียน (29 ธ.ค. 2564)
- 3. TrueID, วัดอรุณ (23 ส.ค. 2567)
- 4. ผู้จัดการออนไลน์ (12 ก.ค. 2564, บทความประชาสัมพันธ์ของวัด)
- 5. ศิลปวัฒนธรรม "ยักษ์วัดโพธิ์ ตัวจริงอยู่ที่ไหน?" (อ่านเต็มไม่ได้ 403; จากผลค้นหา: เรื่
- 6. ศิลปวัฒนธรรม "3 ข้อสันนิษฐาน ทำไมท่าเตียน" (อ่านเต็มไม่ได้ 403)
ข้อที่ยังไม่ยืนยัน
- เรื่องยักษ์วัดแจ้งต่อยยักษ์วัดโพธิ์เป็นตำนาน ไม่ใช่ประวัติศาสตร์
- เรื่องไฟไหม้ใหญ่สมัยรัชกาลที่ 4 และที่มาจากเมืองฮาเตียน พบในแหล่งเดียว (TrueID) ยังไม่ได้เทียบงานวิชาการ
- ยักษ์วัดโพธิ์ "ตัวจริง" คือตนไหนและอยู่ตรงไหน ยังไม่ยืนยัน บทความจึงพูดกว้างๆ ว่ามียักษ์เฝ้าวัดเหมือนกัน
- TrueID ระบุว่าตลาดท่าเตียนใหญ่ที่สุดของกรุงรัตนโกสินทร์ตอนต้น บทความลดน้ำหนักเหลือ "คึกคักแห่งหนึ่ง"
- ข้อมูลยักษ์วัดอรุณสร้างสมัยรัชกาลที่ 3 และฟ้าผ่าปี 2473 มาจากบทความประชาสัมพันธ์ของวัด
- บทความศิลปวัฒนธรรมสองชิ้นอ่านฉบับเต็มไม่ได้ (403)



