รู้ก้างๆ
ทั้งหมดความเชื่อจินตนาการชื่อและภาษาชื่อเมืองเวลาและภาษาตำนานของใช้ในบ้านประวัติศาสตร์

หน้าแรก › ความเชื่อ

ความเชื่ออ่าน 4 นาที

ทำไมผู้ชายไทยสมัยก่อนต้องมีรอยสัก? สักเลก สักขาลาย และสักยันต์

รู้ก้างๆ · 15 พ.ย. 2569

สมัยก่อนผู้ชายไทยแทบทุกคนมีรอยสัก แต่ส่วนใหญ่ไม่ได้สักเพราะอยากสวย บางรอยคือเครื่องหมายบอกว่าเป็นคนของใคร บางรอยคือบททดสอบความเป็นผู้ชาย และบางรอยมาจากความเชื่อ

โหวตก่อนอ่าน: ถ้าย้อนเวลากลับไปได้ จะเลือกแบบไหน?
กดเลือกได้ 1 ข้อ

รอยสักที่ไม่ได้มีไว้อวดความสวย

ถ้าย้อนกลับไปดูผู้ชายไทยเมื่อหลายร้อยปีก่อน จะเห็นว่ารอยสักเป็นเรื่องธรรมดามาก บทความของกำพล จำปาพันธ์ ใน The People สรุปว่าไพร่แทบทั้งหมดถูกสัก ซึ่งหมายถึงชาวบ้านทั่วไป ไม่นับเจ้านาย ขุนนาง หรือพระ

รอยสักของคนสมัยนั้นแบ่งได้คร่าวๆ เป็นสามแบบ คือ สักเลก ที่ทางการสักให้ สักขาลาย ที่นิยมทางภาคเหนือ และสักยันต์ ที่มาจากความเชื่อ แต่ละแบบมีเหตุผลต่างกันโดยสิ้นเชิง

สักเลก: รอยที่บอกว่าเป็นคนของกรมไหน

คำว่า "เลก" หรือ "ตัวเลก" หมายถึงกำลังคนในระบบไพร่ ส่วนใหญ่เป็นชายฉกรรจ์วัยทำงานที่ต้องทำงานให้ทางการ ไพร่จะถูกสักด้วยเหล็กแหลมที่ข้อมือหรือท้องแขน เป็นอักษรและตัวเลขบอกว่าสังกัดกรมกองไหน

รอยนี้ลบไม่ออก ใครคิดจะหนีงาน หรือแอบไปอยู่กับนายคนอื่น ก็ปฏิเสธไม่ได้ การสักเลกจึงเป็นเหมือนบัตรประจำตัวที่ติดอยู่บนตัวคนไปตลอดชีวิต

การสักเลกมีมาตั้งแต่สมัยอยุธยา ลาลูแบร์ ราชทูตฝรั่งเศสสมัยสมเด็จพระนารายณ์ ก็จดบันทึกไว้ ต่อมาสมัยรัชกาลที่ 2 มีพระราชกำหนดสักเลก เมื่อ พ.ศ. 2353 ส่วนคนจีนที่มารับจ้างทำงานไม่ต้องสัก แต่ต้องผูกปี้ไว้ที่ข้อมือแทน

รู้หรือไม่คนจีนที่มารับจ้างทำงานในสยามไม่ต้องสักเลก แต่ต้อง "ผูกปี้" ไว้ที่ข้อมือแทนรอยสัก

ภาพประกอบจากคลิป

สักขาลาย: ขาบ่ลาย ผู้สาวบ่ให้ก่าย

ทางภาคเหนือ ผู้ชายนิยมสักขาลาย เป็นลายหมึกดำตั้งแต่เอวลงไปจนถึงเข่า ดูไกลๆ เหมือนใส่กางเกงขาสั้น คนภาคกลางจึงเรียกพวกเขาว่า "ลาวพุงดำ"

มีคำพูดเก่าว่า "ขาบ่ลาย ผู้สาวบ่ให้ก่าย" แปลแบบง่ายๆ ว่า ถ้าขาไม่มีลาย สาวๆ ก็ไม่เอา คำว่า ก่าย หมายถึงเอาขาพาด สักขาลายใช้เวลาหนึ่งถึงสองวัน ต้องอดทนกับความเจ็บ จึงถือเป็นเครื่องพิสูจน์ว่าเด็กหนุ่มคนนั้นโตเป็นผู้ชายแล้ว

สักยันต์: รอยสักจากความเชื่อ

อีกแบบหนึ่งคือสักยันต์ อาจารย์จะสักอักขระพร้อมท่องคาถากำกับ ก่อนสักมีพิธีขึ้นครู และแต่ละสำนักก็มีข้อห้ามของตัวเอง เชื่อกันว่ายันต์จะช่วยให้แคล้วคลาด อยู่ยงคงกระพัน และมีโชคลาภ

การสักยันต์มีทั้งสักหมึกและสักน้ำมัน บางสำนักไม่ใช้หมึกเลย แต่สักด้วยน้ำมัน เช่น น้ำมันจันทน์หรือน้ำมันงาขาว ลายจึงมองไม่เห็นด้วยตา แต่ผู้สักเชื่อว่าความขลังยังอยู่ครบ

อ่านต่อ: ยันต์แต่ละแบบหมายถึงอะไร? ห้าแถว เก้ายอด แปดทิศ →
ภาพประกอบจากคลิป

เมื่อการสักเลกค่อยๆ หายไป

พอถึงสมัยรัชกาลที่ 5 มีการปฏิรูประบบไพร่ เลิกส่งข้าหลวงไปสักข้อมือ หันมาใช้บัญชีรายชื่อหรือบัญชีสำมะโนครัว และมีข้อบังคับลักษณะเกณฑ์ทหาร ร.ศ. 122 (พ.ศ. 2446) การสักเลกจึงค่อยๆ เลือนหายไป

ส่วนกฎที่ว่ามีรอยสักแล้วรับราชการไม่ได้ ผู้เขียนบทความใน The People มองว่าเป็นของที่มาพร้อมการปฏิรูปสมัยใหม่ ไม่ใช่ธรรมเนียมเดิม เพราะในอดีต คนที่ทำงานให้ทางการแทบทุกคนมีรอยสักกันทั้งนั้น

สรุป

รอยสักบนตัวคนไทยสมัยก่อนจึงเล่าเรื่องได้มากกว่าความสวย สักเลกบอกว่าเป็นคนของกรมไหน สักขาลายบอกว่าโตเป็นผู้ชายแล้ว และสักยันต์บอกถึงความเชื่อของคนสัก ถ้าย้อนเวลากลับไปได้ คุณจะเลือกแบบไหน

ดูเรื่องนี้แบบคลิปสั้นYouTubeFacebook

ข้อเท็จจริงในเรื่องนี้

  1. The Isaan Record — "เก็บข้าใส่เมือง: ประวัติศาสตร์การสักเลก ไพร่ ทาส และอำนาจรัฐ ในหัวเมืองอีสาน" (22 มิ.ย. 2569)
  2. The People — กำพล จำปาพันธ์ "ดูการสักในอุษาคเนย์-ไทย มีรอยสักรับราชการไม่ได้จริงหรือ…" (11 มี.ค. 2566)
  3. วิกิพีเดีย "การสักยันต์" — https://th.wikipedia.org/wiki/การสักยันต์
  4. วิกิพีเดีย "การสัก" — https://th.wikipedia.org/wiki/การสัก (สักเลกที่ข้อมือ บอกสังกัดกรมกอง)
  5. ไทยโพสต์ "ฟื้นสักขาลาย มรดกล้านนา ก่อนสูญหาย" — https://www.thaipost.net/main/detail/41286 (สักจากเข่าถึงเอว ใช้เวลา 1–2 วัน)
  6. LINE TODAY "การสักขาลาย วัฒนธรรมเจ็บๆ บทพิสูจน์ความอดทน…" — https://today.line.me/th/v3/article/BEMpePN (สัญลักษณ์ก้าวสู่วัยหนุ่ม)

แหล่งอ้างอิง

  1. theisaanrecord.co
  2. thepeople.co
  3. 3. วิกิพีเดีย "การสักยันต์" —
  4. 4. วิกิพีเดีย "การสัก" — (สักเลกที่ข้อมือ บอกสังกัดกรมกอง)
  5. 5. ไทยโพสต์ "ฟื้นสักขาลาย มรดกล้านนา ก่อนสูญหาย" — (สักจากเข่าถึงเอว ใช้เวลา 1–2 วัน)
  6. 6. LINE TODAY "การสักขาลาย วัฒนธรรมเจ็บๆ บทพิสูจน์ความอดทน…" — (สัญลักษณ์ก้าวสู่วัยหนุ่ม)
  7. arm.jpg | Outstretched Arm (Unsplash).jpg | Alex wong killerfvith | 2016-04-14 | CC0 (cc0;
  8. ayutthaya.jpg | View of Ayutthaya City (Iudia) by Alain Mallet 1683.png | Alain Manesson M
  9. ayutthaya_2.jpg | Ayutthaya Wat Phra Si Sanphet 3p.jpg | Gaodanielbo | 2024-08-21 17:36:04
  10. chinese_coolie.jpg | Chinese workmen at Tiffin (NYPL Hades-2359720-4044485).jpg | Scan by
  11. conscripts.jpg | Siamese Soldiers in Chiang Kham 1885 Haw Wars.png | Royal Siamese Army |
  12. hall.jpg | KITLV - 29198 - Lambert & Co., G.R. - Singapore - The grand palace in Bangkok -

ข้อที่ยังไม่ยืนยัน

  • แหล่งที่ใช้เป็นบทความออนไลน์และวิกิพีเดีย ยังไม่ได้เทียบกับเอกสารชั้นต้นหรืองานวิชาการ
  • ตำแหน่งที่สักเลกแต่ละแหล่งไม่ตรงกัน (The Isaan Record ว่าท้องแขนหรือข้อมือ, The People ว่ามีทั้งคอ แข้ง ขา ข้อมือ) บทความจึงใช้ "ข้อมือหรือท้องแขน"
  • สิ่งที่สัก: The Isaan Record ว่าเป็นอักษรและตัวเลข แต่ The People ว่าเป็นรูปตรา
  • ปีที่เลิกสักเลก: บางแหล่งว่าสมัยรัชกาลที่ 4 บางแหล่งว่าค่อยๆ หายไปสมัยรัชกาลที่ 5 บทความจึงไม่ระบุปีที่เลิก
  • "ผู้ชายไทยแทบทุกคนมีรอยสัก" สรุปจากข้อความของ The People ว่าไพร่แทบทั้งหมดถูกสัก
  • ข้อห้ามมีรอยสักรับราชการ "มาทีหลัง" เป็นความเห็นของผู้เขียนบทความเดียว
  • คำแปล "ขาบ่ลาย ผู้สาวบ่ให้ก่าย" เป็นการแปลแบบง่าย
  • เรื่องสักด้วยน้ำมันงามาจากวิกิพีเดียแหล่งเดียว
  • ผลของการสักยันต์ทุกข้อเป็นความเชื่อ ไม่ใช่ข้อเท็จจริง

ค้นจากแหล่งออนไลน์ ยังไม่ได้เทียบกับงานวิชาการทุกข้อ ถ้าพบข้อผิดพลาด บอกเราได้ที่คอมเมนต์ใต้คลิป

อ่านต่อ