รู้ก้างๆ
ทั้งหมดความเชื่อจินตนาการชื่อและภาษาชื่อเมืองเวลาและภาษาตำนานของใช้ในบ้านประวัติศาสตร์

หน้าแรก › ชื่อและภาษา

ชื่อและภาษาอ่าน 6 นาที

ทำไมนามสกุลคนไทยยาวมาก? นามสกุลยาวแปลว่าบรรพบุรุษมาจดทีหลังจริงไหม

รู้ก้างๆ · 21 พ.ย. 2569

นามสกุลของคุณยาวกี่พยางค์ ยิ่งยาว ส่วนใหญ่ยิ่งแปลว่าบรรพบุรุษมาจดทีหลัง คำตอบอยู่ที่กฎข้อเดียวของนามสกุลไทย คือ ห้ามซ้ำกับใคร

ฝรั่งซ้ำได้เป็นล้าน แต่ของไทยห้ามซ้ำ

ฝรั่งใช้นามสกุล "สมิธ" ซ้ำกันได้เป็นล้านคน แต่นามสกุลไทยไม่เป็นแบบนั้น พระราชบัญญัติชื่อบุคคล พ.ศ. 2505 เขียนไว้ว่านามสกุลใหม่ต้องไม่ซ้ำกับนามสกุลพระราชทาน หรือนามสกุลที่มีคนจดทะเบียนไว้แล้ว และกฎห้ามซ้ำนี้ก็มีมาตั้งแต่กฎหมายนามสกุลฉบับแรกปี 2456 แล้ว

ผลที่ได้คือนามสกุลไทยส่วนใหญ่ไม่ซ้ำกับใครจริงๆ ในการสำรวจตัวอย่างชื่อคนไทย 45,665 ชื่อ พบว่านามสกุลที่ไม่ซ้ำใครเลยมีถึงร้อยละ 81 ขณะที่ชื่อตัวไม่ซ้ำใครแค่ร้อยละ 35

อ่านต่อ: ก่อนมีนามสกุล คนไทยเรียกกันยังไง? →

ยิ่งมาทีหลัง ยิ่งต้องต่อคำ

เมื่อห้ามซ้ำ คนที่จดรุ่นแรกๆ จึงได้นามสกุลสั้นๆ เพราะยังไม่มีใครจองคำไว้ ส่วนคนที่มาจดทีหลังเจอว่าคำสวยๆ ถูกจองไปหมดแล้ว ก็ต้องต่อคำเพิ่มเข้าไปเรื่อยๆ จนยาวเป็นขบวนรถไฟ

ตัวอย่างเช่น ถ้า "จตุรภัทร" มีคนจดไปแล้ว คนต่อมาก็อาจต้องใช้ "จตุรภัทรพงศ์" นามสกุลไทยเชื้อสายจีนหลายนามสกุลจึงยาวถึงห้าพยางค์ และที่จดทีหลังบางนามสกุลยาวถึงหกถึงแปดพยางค์ นอกจากนี้ คนที่ไปเปลี่ยนนามสกุลใหม่ก็มักได้นามสกุลยาวขึ้น ส่วนหนึ่งเพราะเลือกตัวอักษรตามหลักโหราศาสตร์

มีงานวิจัยชิ้นหนึ่งเล่าด้วยว่า สมัยที่ยังจดทะเบียนด้วยมือ เจ้าหน้าที่ทะเบียนยังแนะนำให้คนตั้งนามสกุลยาวๆ ไว้ก่อน จะได้ไม่ไปซ้ำกับนามสกุลที่จดไปแล้ว

ภาพประกอบจากคลิป

ยาวได้ แต่ไม่เกินสิบพยัญชนะ

นามสกุลยาวได้ก็จริง แต่มีเพดาน กฎหมายกำหนดให้นามสกุลมีพยัญชนะไม่เกินสิบตัว โดยไม่นับสระและวรรณยุกต์ ยกเว้นกรณีที่ใช้ราชทินนามเป็นนามสกุล อย่าง "จตุรภัทรพงศ์" นับพยัญชนะได้เก้าตัว จึงยังผ่าน

เพราะนับแค่ตัวอักษรไทยแบบนี้ พอเขียนเป็นภาษาอังกฤษ นามสกุลไทยจึงยาวเกินสิบตัวได้สบาย ลองนับพยัญชนะในนามสกุลของตัวเองดูก็ได้

รู้หรือไม่นามสกุลไทยต้องมีพยัญชนะไม่เกินสิบตัว สระกับวรรณยุกต์ไม่นับ เขียนเป็นภาษาไทยดูไม่ยาวมาก แต่พอสะกดเป็นภาษาอังกฤษจึงยาวเกินสิบตัวได้ง่ายๆ

นามสกุลพระราชทาน และคำว่า "ณ"

ส่วนนามสกุลที่ได้รับพระราชทานในสมัยรัชกาลที่ 6 มีกว่าหกพันนามสกุล หลายชื่อบอกอาชีพหรือถิ่นของต้นตระกูล เช่น "กสิกร" คือครอบครัวชาวนา "ผลารักษ์" คือครอบครัวชาวสวน และ "สาคริก" คือคนจากสมุทรสาคร

ถ้านามสกุลมีคำว่า "ณ" นำหน้า ซึ่งแปลว่า "ที่" คนทั่วไปตั้งเองไม่ได้ ต้องได้รับพระราชทานเท่านั้น "ณ" ตามด้วยชื่อเมืองพระราชทานให้ตระกูลเจ้าเมือง อย่าง "ณ ระนอง" ต้นตระกูลคือคอซู้เจียง กรรมกรจีนฮกเกี้ยนที่ได้เป็นเจ้าเมืองระนอง

ภาพประกอบจากคลิป

แซ่จีนที่ซ่อนอยู่ในนามสกุลไทย

นามสกุลของคนไทยเชื้อสายจีนมักยาวและไม่ซ้ำใคร เพราะแซ่เดียวกันมีคนใช้เยอะมาก จะจดเป็นนามสกุลไทยต้องเติมคำหรือดัดแปลงให้ไม่ซ้ำ หลายบ้านจึงซ่อนแซ่เดิมไว้ในนามสกุลใหม่ บางบ้านเก็บ "เสียง" ของแซ่ไว้ อย่างอึ๊งภากรณ์ที่มาจากแซ่อึ๊ง หรือลิ้มทองกุลที่มาจากแซ่ลิ้ม

บางบ้านเก็บ "ความหมาย" ของแซ่ไว้แทน อย่างแซ่ม้า บางบ้านแปลเป็น "อาชา" หรือ "อัศว" ถ้านามสกุลของคุณมีคำพวกนี้ อาจมีแซ่ม้าซ่อนอยู่ ส่วนคนที่ยังใช้แซ่เป็นนามสกุลตรงๆ ก็ซ้ำกันได้มาก ข้อมูลทะเบียนปี 2561 พบว่าชื่อเต็มที่ซ้ำกันมากที่สุดในประเทศคือ "สมชาย แซ่ตั้ง" มีถึง 293 คน

แล้วนามสกุลแปลกๆ ล่ะ จดได้ไหม กระทรวงมหาดไทยเคยยืนยันว่าชื่อหรือนามสกุลแปลกๆ จดได้ ถ้าไม่หยาบและไม่ผิดข้อห้ามในกฎหมาย สื่อที่รวบรวมรายชื่อไว้ยกตัวอย่างอย่าง "ปลาร้าหอม" หรือ "ว่าวตก"

สรุป

นามสกุลไทยยาวเพราะกฎห้ามซ้ำ ใครมาจดก่อนได้คำสั้นๆ ใครมาทีหลังต้องต่อคำเพิ่ม แต่ไม่ใช่กฎตายตัวว่ายาวแล้วต้องมาทีหลังเสมอ เพราะบางนามสกุลยาวเพราะซ่อนแซ่เดิมไว้ หรือเลือกตัวอักษรตามหลักโหราศาสตร์ ลองดูนามสกุลของตัวเองว่ามีกี่พยัญชนะ มีแซ่ซ่อนอยู่ไหม และถ้าเจอคนนามสกุลเดียวกัน ก็อาจเป็นญาติกันจริงๆ

ดูเรื่องนี้แบบคลิปสั้นYouTubeFacebook

ข้อเท็จจริงในเรื่องนี้

    แหล่งอ้างอิง

    1. Library of Congress, "Understanding Thai Names: Law and Culture" (ก.ค. 2025) —
    2. Wikipedia, Thai name —
    3. Wikipedia, Ratchasakun —
    4. Voravudhi Chirasombutti (จุฬาฯ), "Some Observations on Migrants' Acquisition of Thai Famil
    5. Thailand Foundation, "The Captivating Stories Behind Thai Names" (14 มี.ค. 2024) —
    6. PPTV, หลักเกณฑ์ตั้งนามสกุล (9 ม.ค. 2569) —
    7. PPTV, 10 แซ่จีนที่ใช้มากที่สุด (20 ม.ค. 2568) —
    8. ศิลปวัฒนธรรม ผ่าน LINE TODAY, นามสกุลพระราชทาน 102 ชุดแรก / >6,000 —
    9. ศิลปวัฒนธรรม: , , , (เปิดเนื้อหาไม่ได้ 403)
    10. ศิลปวัฒนธรรม: , , , (เปิดเนื้อหาไม่ได้ 403)
    11. ศิลปวัฒนธรรม: , , , (เปิดเนื้อหาไม่ได้ 403)
    12. ศิลปวัฒนธรรม: , , , (เปิดเนื้อหาไม่ได้ 403)

    ข้อที่ยังไม่ยืนยัน

    • เรื่องเจ้าหน้าที่ทะเบียนแนะให้ตั้งนามสกุลยาว มาจากงานวิจัยชิ้นเดียว
    • ตัวเลข "สมชาย แซ่ตั้ง" 293 คน เป็นข้อมูลทะเบียนปี 2561 ที่สื่อรายงาน
    • นามสกุลแปลกอย่าง "ปลาร้าหอม" และ "ว่าวตก" มาจากรายชื่อที่สื่อรวบรวม ไม่ได้แสดงจำนวนคนใช้ และอาจมีคนเปลี่ยนไปแล้ว
    • จำนวนนามสกุลพระราชทานแต่ละแหล่งไม่ตรงกัน (กว่า 6,000 / 6,432) จึงเขียนว่า "กว่าหกพัน"
    • ตัวเลขร้อยละ 81 มาจากการสำรวจตัวอย่างชื่อที่วิกิพีเดียอ้างถึง ไม่ใช่สถิติทางการ
    • ยังไม่ได้เปิดตัวบทกฎหมายในราชกิจจานุเบกษาเอง เรื่องนับพยัญชนะสิบตัวอิงจากบทความที่อธิบายกฎหมาย

    ค้นจากแหล่งออนไลน์ ยังไม่ได้เทียบกับงานวิชาการทุกข้อ ถ้าพบข้อผิดพลาด บอกเราได้ที่คอมเมนต์ใต้คลิป

    อ่านต่อ