
ถ้าบ้านลมกับรถบั๊มหล่นลงกลางงานวัดกรุงศรี คนอยุธยาจะทำยังไง? แล้วงานวัดสมัยนั้นมีอะไรจริงบ้าง
เรื่องนี้แต่งขึ้นเพื่อความสนุก ฉากงานวัดอิงของจริงสมัยอยุธยา
เรื่องสั้นตอนนี้เป็นเรื่องแต่งขึ้นเพื่อความสนุกทั้งเรื่อง ไม่ได้เกิดขึ้นจริง ลองนึกภาพบ้านลมกับรถบั๊มตกลงกลางงานวัดยุคกรุงศรี แล้วปิดท้ายด้วยเรื่องจริงว่ามหรสพสมัยอยุธยามีอะไรให้ดูบ้าง
คืนที่งานวัดกรุงศรีคึกคักที่สุด (เรื่องแต่ง)
ก่อนอื่นขอบอกไว้ตรงนี้ว่า เรื่องที่กำลังจะเล่าเป็นจินตนาการล้วนๆ เริ่มจากคำถามของคนดูว่า ถ้ายุคกรุงศรีมีบ้านลมกับรถบั๊มในงานวัด มันจะเป็นยังไง
คืนนั้นงานวัดคึกคักสุดๆ มีมวยคาดเชือก มีคนไต่ราวดาบ ทั้งงานสว่างด้วยแสงคบไฟ จู่ๆ ฟ้าก็ผ่าเปรี้ยง ก้อนอะไรไม่รู้ตกลงกลางลานวัดดังตุ้บ ก้อนนั้นค่อยๆ พองขึ้น พองขึ้น จนกลายเป็นปราสาทยักษ์สีสดจนแสบตา
ชาวบ้านวิ่งกันกระเจิง ร้องว่ายักษ์ตื่นแล้ว ใครถือขนมอยู่ก็โยนทิ้งหมด มีแต่นักมวยเอกของงานที่ใจกล้าที่สุด ตั้งท่าไหว้ครูแล้วต่อยเข้าไปเต็มแรง ผลคือหมัดเด้งกลับ ตัวลอยข้ามกำแพงวัดไปตกน้ำดังตูม

เกวียนเหล็กที่วิ่งเองได้ (เรื่องแต่ง)
ยังไม่ทันหายตกใจ ก็มีเกวียนเหล็กหน้าตาประหลาดโผล่มาอีกหลายคัน วิ่งเองได้ ไม่มีวัวไม่มีควายลาก แล้วก็ชนกันโครมคราม ช้างที่มาออกงานเห็นแล้วไม่ยอม ยกงวงพุ่งชน แต่โดนชนกลับจนหมุนติ้ว
ยายๆ ป้าๆ เลยรีบจุดธูป ยกกล้วยยกขนมมาไหว้ ขอให้ผีเกวียนใจเย็นๆ หน่อย แต่คนที่ไม่กลัวเลยคือเด็กๆ แอบปีนเข้าไปในปราสาทยักษ์แล้วเด้งกันจนตัวลอย ไม่นานผู้ใหญ่ก็ตามเข้าไป ทั้งงานกลายเป็นงานวัดที่เด้งได้ เสียงหัวเราะดังข้ามแม่น้ำ
ส่วนนักมวยที่ตกน้ำ ว่ายกลับมาได้ก็ขอขับเกวียนเหล็กหนึ่งคัน แล้วไล่ชนทุกคนคืน พอรุ่งเช้า ทุกอย่างหายวับไปกับตา เหลือแค่จุกเป่าลมอันเล็กๆ ตกอยู่กลางลานวัด
ทำไมเรื่องนี้เกิดจริงไม่ได้
กลับมาที่โลกจริง บ้านลมต้องมีพัดลมไฟฟ้าหรือเครื่องยนต์เป่าลมเข้าไปตลอดเวลา เพราะออกแบบมาให้ลมรั่วออกตลอด ส่วนรถบั๊มก็ต้องใช้ไฟฟ้าจากพื้นโลหะกับเพดานตาข่าย แต่กรุงเทพฯ เพิ่งเริ่มมีไฟฟ้าใน พ.ศ. 2427 หลังเสียกรุงศรีอยุธยาเมื่อ พ.ศ. 2310 ไปแล้วกว่าร้อยปี
บ้านลมเกิดขึ้นในอเมริกาช่วงปลายทศวรรษ 1950 ราว พ.ศ. 2501 ถึง 2502 ส่วนรถบั๊มมีการยื่นสิทธิบัตรราวปี ค.ศ. 1920 ทั้งสองอย่างจึงมาหลังยุคกรุงศรีนานมาก มีเกร็ดขำๆ ด้วยว่าคนคิดรถบั๊มตั้งใจทำให้บังคับยาก เพื่อให้รถวิ่งมั่วไปชนกัน
รู้หรือไม่รถบั๊มถูกออกแบบให้บังคับยากตั้งแต่แรก ผู้ประดิษฐ์ตั้งใจให้รถวิ่งไร้ทิศทางไปชนกัน

เรื่องจริง: มหรสพสมัยอยุธยามีอะไรบ้าง
แล้วสมัยอยุธยาเขาดูอะไรกัน หลักฐานสำคัญคือบันทึกของลาลูแบร์ ราชทูตฝรั่งเศส ที่ตีพิมพ์ฉบับแปลอังกฤษเมื่อ ค.ศ. 1693 ลาลูแบร์เขียนว่าเวลามีงานฉลองวัดใหม่ ตอนอัญเชิญพระพุทธรูปองค์ใหม่เข้าวัด จะมีละคร มีแข่งวัว มีมวยปล้ำ และคนชกกันด้วยศอกกับกำปั้น นักมวยสยามพันมือด้วยเชือกสามถึงสี่รอบ ส่วนละครเล่นกันสามวัน ตั้งแต่สองโมงเช้าถึงหนึ่งทุ่ม และผู้ชายร้องล้วน
การแข่งวัวก็ฮาไม่น้อย ส่วนใหญ่เป็นวัวคู่เทียมไถ ต้องมีคนวิ่งหิ้วไถให้ลอยไว้ไม่แตะพื้น และคนหิ้วไถต้องเปลี่ยนตัวบ่อยกว่าคนจูง ลาลูแบร์ยังชมว่านักแสดงกายกรรมสยามยอดเยี่ยม มีคนเดินเต้นบนลวดทองแดง และมีบันไดไม้ไผ่ที่ขั้นเป็นดาบหงายคม คนขึ้นไปยืนบนคมดาบขั้นบนสุด แม้ลาลูแบร์จะยอมรับว่าไม่ได้ไปตรวจว่าดาบคมจริงทุกขั้นหรือไม่
นอกจากนี้ยังมีโขนที่หน้ากากส่วนใหญ่เป็นหัวสัตว์ประหลาดหรือปีศาจ ระบำที่มีคนเล่นตลกคั่น หุ่นที่ไม่พูด งิ้วจีนที่คนสยามชอบดูทั้งที่ฟังไม่รู้เรื่อง ชนไก่ ว่าว และแข่งเรือที่คนดูโยกตัวโห่ร้องเหมือนพายเอง แต่ต้องจำไว้ว่าการแสดงหลายอย่างในบันทึกนี้จัดให้ราชทูตดู ไม่ใช่ว่างานวัดทุกงานจะมีครบทุกอย่าง
รู้หรือไม่ลาลูแบร์ไม่เห็นดอกไม้ไฟในสยาม แต่บันทึกว่าคนจีนในสยามเก่งทำดอกไม้ไฟ และเมื่อน้ำลด ชาวบ้านลอยโคมกระดาษเขียนสีเต็มแม่น้ำหลายคืน
สรุป
บ้านลมกับรถบั๊มในงานวัดกรุงศรีเป็นแค่เรื่องแต่งเพื่อความสนุก เพราะยุคนั้นยังไม่มีไฟฟ้าสักดวง แต่งานรื่นเริงของคนอยุธยาก็ไม่ได้น่าเบื่อเลย มีทั้งมวยคาดเชือก แข่งวัวลากไถ ละคร โขน และคนเต้นบนคมดาบ ถ้าคุณอยู่ในงานคืนนั้น จะเลือกเข้าไปเด้ง ขับเกวียนชน หรือจุดธูปไหว้
ข้อเท็จจริงในเรื่องนี้
แหล่งอ้างอิง
- La Loubère, A New Historical Relation of the Kingdom of Siam (1693), Part II ch.6 — ;
- La Loubère, A New Historical Relation of the Kingdom of Siam (1693), Part II ch.6 — ;
- Journal of the Siam Society (de Bernon) เรื่องนักกระโดดร่มในลาลูแบร์ —
- vajirayana.org คำอธิบาย บุณโณวาทคำฉันท์ —
- วิกิพีเดียไทย: อิเหนา, ไชยทัต, ลิเก, ชิงช้าสวรรค์ — , , ,
- วิกิพีเดียไทย: อิเหนา, ไชยทัต, ลิเก, ชิงช้าสวรรค์ — , , ,
- วิกิพีเดียไทย: อิเหนา, ไชยทัต, ลิเก, ชิงช้าสวรรค์ — , , ,
- วิกิพีเดียไทย: อิเหนา, ไชยทัต, ลิเก, ชิงช้าสวรรค์ — , , ,
- มติชนสุดสัปดาห์ (สุจิตต์) ลิเก —
- ศิลปวัฒนธรรม: ลิเกโรงบ่อน ; ไฟฟ้า , ; น้ำมันก๊าด ; อยุธยาเมืองขนม ; ตลาดบ้านจีน
- ศิลปวัฒนธรรม: ลิเกโรงบ่อน ; ไฟฟ้า , ; น้ำมันก๊าด ; อยุธยาเมืองขนม ; ตลาดบ้านจีน
- ศิลปวัฒนธรรม: ลิเกโรงบ่อน ; ไฟฟ้า , ; น้ำมันก๊าด ; อยุธยาเมืองขนม ; ตลาดบ้านจีน
ข้อที่ยังไม่ยืนยัน
- เนื้อเรื่องบ้านลม รถบั๊ม ช้าง และผีเกวียน เป็นเรื่องแต่งทั้งหมด
- การแสดงหลายอย่างในบันทึกลาลูแบร์จัดให้ราชทูตดู ไม่ใช่งานวัดโดยตรง
- บันไดดาบ ลาลูแบร์เองไม่แน่ใจว่าดาบคมจริงทุกขั้น
- ปีที่เกิดบ้านลมแต่ละแหล่งต่างกัน (1958 หรือ 1959) และปีสิทธิบัตรรถบั๊มมีหลายปี (1919–1922) จึงเขียนว่า "ราว"
- เรื่องคบไฟในงานวัดเป็นฉากในเรื่องแต่ง ไม่ได้ยืนยันจากแหล่งโดยตรง



