รู้ก้างๆ
ทั้งหมดความเชื่อจินตนาการชื่อและภาษาชื่อเมืองเวลาและภาษาตำนานของใช้ในบ้านประวัติศาสตร์

หน้าแรก › ประวัติศาสตร์

ประวัติศาสตร์อ่าน 5 นาที

สมัยอยุธยา มีคนหลากหลายทางเพศไหม? กฎหมายเก่าเขียนถึง "กะเทย" ไว้อย่างไร

รู้ก้างๆ · 17 พ.ย. 2569

ผู้ชมในเพจถามมาว่า สมัยอยุธยามีคนที่ไม่ใช่ชายไม่ใช่หญิง หรือคนที่รักเพศเดียวกันไหม คำตอบส่วนหนึ่งซ่อนอยู่ในกฎหมายเก่าที่ยังเหลือมาถึงทุกวันนี้

โหวตก่อนอ่าน: เคยรู้เรื่องนี้มาก่อนไหม?
กดเลือกได้ 1 ข้อ

คำของยุคนั้น: กะเทย และ บัณเฑาะก์

คนสมัยก่อนไม่ได้ใช้คำเรียกแบบที่เราใช้กันทุกวันนี้ แต่มีคำของยุคนั้นอยู่สองคำ คือ "กะเทย" และ "บัณเฑาะก์" ในตัวบทเก่าสะกดว่า "กระเทย" และ "บันเดาะ"

คำว่าบัณเฑาะก์มาจากภาษาบาลีว่า "ปณฺฑก" มีอยู่ในพระวินัยมาตั้งแต่โบราณ ใช้เรียกคนที่อยู่นอกกรอบชายหญิงในความหมายกว้างๆ ส่วนความหมายละเอียดของคำเหล่านี้ในเอกสารเก่ายังเป็นเรื่องที่ถกเถียงกันอยู่

กฎหมายพยาน: 33 จำพวกที่ห้ามเป็นพยาน

กฎหมายชื่อ "พระไอยการลักษณพยาน" ว่าด้วยเรื่องใครบ้างที่เป็นพยานในศาลได้ กฎหมายนี้ห้ามคน 33 จำพวกเป็นพยาน และในรายชื่อนั้นมีทั้ง "เปนกระเทย" และ "เปนบันเดาะ" แยกกันเป็นสองข้อ

แต่ไม่ได้ห้ามเฉพาะพวกเขา ในรายชื่อเดียวกันยังมีเด็กอายุเจ็ดขวบลงมา คนอายุเจ็ดสิบขึ้นไป คนตาบอด หญิงมีครรภ์ และนักเลงการพนันด้วย และกฎหมายยังเขียนไว้ว่า "ถ้าโจทจำเลยยอมให้สืบ ฟังเอาเปนพญาณได้" แปลว่าถ้าทั้งสองฝ่ายยอม คนเหล่านี้ก็เป็นพยานได้

การที่กฎหมายเขียนถึงกะเทยไว้เป็นข้อหนึ่ง แสดงว่ากะเทยมีตัวตนอยู่ในสังคมสมัยนั้นจริง จนกฎหมายต้องพูดถึง

รู้หรือไม่พระไอยการลักษณพยานห้ามคน 33 จำพวกเป็นพยาน โดยมี "กระเทย" และ "บันเดาะ" แยกกันเป็นสองข้อ อยู่ในรายชื่อเดียวกับเด็ก คนชรา คนตาบอด หญิงมีครรภ์ และนักเลงการพนัน

ภาพประกอบจากคลิป

กฎมณเฑียรบาล: ข้อห้ามของหญิงชาววัง

ส่วนกฎหมายเกี่ยวกับในวัง ชื่อ "กฎมณเฑียรบาล" มีข้อหนึ่งเขียนว่า "อนึ่งสนมกำนัลคบผู้หญิงหนึ่งกัน ทำดูจชายเปนชู้เมียกัน" หมายถึงถ้าหญิงชาววังคบหากับผู้หญิงด้วยกัน ทำตัวเหมือนผัวเมีย จะต้องถูกลงโทษ

โทษคือเฆี่ยนด้วยลวดหนัง 50 ที สักที่คอ แล้วพาประจานรอบวัง ในมาตราเดียวกัน หญิงชาววังที่ไปมีชู้กับผู้ชายก็ถูกเฆี่ยน 50 ทีและประจานเช่นกัน โทษจึงหนักพอๆ กัน

คนรุ่นหลังเรียกความสัมพันธ์แบบนี้ว่า "เล่นเพื่อน" แต่คำนี้ไม่มีอยู่ในตัวบท เป็นคำที่มาทีหลัง และการที่ต้องเขียนกฎห้ามไว้ ก็บอกเราว่าเรื่องแบบนี้เกิดขึ้นจริง

สิ่งที่ลาลูแบร์เขียนไว้

ลาลูแบร์ ทูตฝรั่งเศส เขียนไว้ในหนังสือเรื่องราชอาณาจักรสยาม (ฉบับแปลอังกฤษ ค.ศ. 1693) ว่า ความรักที่เกินเลยแบบอื่น "เขาว่าไม่เคยมีตัวอย่าง" คือคนสยามบอกเขาว่าไม่เคยมีเลย การตีความว่าข้อความนี้หมายถึงความรักเพศเดียวกันเป็นการตีความของคนรุ่นหลัง ไม่ได้เขียนไว้ตรงๆ

ภาพประกอบจากคลิป

ข้อควรรู้ก่อนอ่านกฎหมายเก่า

กฎหมายเก่าที่เหลือมาถึงเรา เป็นฉบับที่ชำระใหม่เมื่อ พ.ศ. 2348 ในสมัยรัชกาลที่ 1 ส่วนปีที่เขียนต้นฉบับในสมัยอยุธยายังถกเถียงกันอยู่ บางคำในตัวบทจึงอาจถูกแก้ไขมาแล้ว

จากกฎหมายพยาน สู่สมรสเท่าเทียม

จากยุคที่กฎหมายเคยห้ามกะเทยเป็นพยาน วันนี้ไทยมีกฎหมายสมรสเท่าเทียม ประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันที่ 24 กันยายน พ.ศ. 2567 และเปิดให้จดทะเบียนได้วันแรกเมื่อวันที่ 23 มกราคม พ.ศ. 2568 ไทยเป็นประเทศแรกในอาเซียนที่คู่รักทุกเพศแต่งงานกันได้ตามกฎหมาย

สรุป

คนหลากหลายทางเพศไม่ใช่เรื่องใหม่ในสังคมไทย กฎหมายเก่าเขียนถึงกะเทยและบัณเฑาะก์ไว้ และมีข้อห้ามเรื่องหญิงชาววังที่คบหากันเอง แม้คำเรียกและมุมมองจะต่างจากวันนี้มาก แต่ร่องรอยในตัวบทก็บอกเราว่า ผู้คนเหล่านี้อยู่ในสังคมไทยมานานแล้ว

ดูเรื่องนี้แบบคลิปสั้นYouTubeFacebook

ข้อเท็จจริงในเรื่องนี้

    แหล่งอ้างอิง

    1. (หน้า djvu 347–348)
    2. (หน้า djvu 110–111)
    3. พ.ร.บ.สมรสเท่าเทียม ประกาศราชกิจจาฯ 24 ก.ย. 2567 จดทะเบียนได้วันแรก 23 ม.ค. 2568 ไทยเป็นปร
    4. พ.ร.บ.สมรสเท่าเทียม ประกาศราชกิจจาฯ 24 ก.ย. 2567 จดทะเบียนได้วันแรก 23 ม.ค. 2568 ไทยเป็นปร
    5. ลาลูแบร์ (A New Historical Relation of the Kingdom of Siam, ฉบับแปลอังกฤษ 1693) เขียนว่า "
    6. อ่านเพิ่ม:
    7. อ่านเพิ่ม:
    8. อ่านเพิ่ม:

    ข้อที่ยังไม่ยืนยัน

    • ตัวบทอ่านจากประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 (ฉบับพิมพ์ 2482 บน th.wikisource) ยังไม่ได้เทียบงานวิชาการฉบับเต็ม
    • ตัวบทเป็นฉบับชำระ พ.ศ. 2348 ปีต้นฉบับสมัยอยุธยายังถกเถียงกัน บางคำอาจถูกแก้มาแล้ว
    • การตีความข้อความของลาลูแบร์ว่าหมายถึงความรักเพศเดียวกันเป็นการตีความ
    • คำว่า "เล่นเพื่อน" ไม่มีในตัวบท เป็นคำที่คนรุ่นหลังใช้
    • "นอกกรอบชายหญิง" เป็นคำอธิบายกว้างๆ ความหมายละเอียดของบัณเฑาะก์และกะเทยในเอกสารเก่ายังถกเถียงกัน
    • คำแปลข้อความของลาลูแบร์เป็นภาษาไทยเป็นการแปลความโดยย่อ

    ค้นจากแหล่งออนไลน์ ยังไม่ได้เทียบกับงานวิชาการทุกข้อ ถ้าพบข้อผิดพลาด บอกเราได้ที่คอมเมนต์ใต้คลิป

    อ่านต่อ