
สยามเคยเสนอส่งช้างไปให้อเมริกา จริงไหม? เรื่องพระราชสาส์นถึงประธานาธิบดีกับคำตอบของลินคอล์น
เคยได้ยินไหมว่าสยามเคยจะส่งช้างไปให้อเมริกาใช้ในสงคราม คำตอบคือสยามเสนอส่งช้างจริง แต่ไม่ใช่ช้างศึกอย่างที่หลายคนเข้าใจ และอเมริกาก็ขอไม่รับ
พระราชสาส์นปี 1861
ในปี ค.ศ. 1861 รัชกาลที่ 4 ทรงมีพระราชสาส์นถึงประธานาธิบดีสหรัฐอเมริกา ลงวันที่ 14 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1861 จ่าหน้าถึงประธานาธิบดีบูแคนัน หรือผู้ที่ดำรงตำแหน่งต่อจากนั้น
พร้อมกับสาส์นยังมีของขวัญส่งไปด้วย ตามข้อมูลของหอจดหมายเหตุแห่งชาติสหรัฐ ได้แก่ดาบและภาพถ่าย
ปีพุทธศักราชของเดือนกุมภาพันธ์ ค.ศ. 1861 นับได้สองแบบ คือ พ.ศ. 2403 ตามการขึ้นปีใหม่แบบเดิม หรือ พ.ศ. 2404 ตามการแปลงปีแบบปัจจุบัน บทความนี้จึงใช้ปีคริสต์ศักราชเป็นหลักเพื่อไม่ให้สับสน

เสนอช้างหนุ่มสาวหลายคู่ ให้ไปขยายพันธุ์
ในสาส์นนั้นกล่าวว่า ทรงทราบมาว่าในอเมริกาไม่มีช้างเลย จึงทรงเสนอจะส่งช้างหนุ่มและช้างสาวหลายคู่ไปให้ เพื่อนำไปปล่อยในป่า ให้ออกลูกจนกลายเป็นโขลงใหญ่
เมื่อช้างเพิ่มจำนวนมากพอ ก็ค่อยจับมาฝึก ใช้ขนของและใช้เดินทางผ่านป่ารกทึบ ความคิดนี้คือการส่งช้างไปเป็นแรงงานขนส่งในระยะยาว ไม่ได้พูดถึงการรบแต่อย่างใด
รู้หรือไม่สาส์นไม่ได้เสนอช้างแค่ตัวสองตัว แต่เสนอช้างหนุ่มสาว "หลายคู่" ให้อเมริกาเอาไปปล่อยในป่าจนออกลูกเป็นโขลงใหญ่
สาส์นไปถึง อเมริกาเปลี่ยนประธานาธิบดีแล้ว
สมัยนั้นการส่งจดหมายข้ามมหาสมุทรใช้เวลานาน กว่าสาส์นจะไปถึง อเมริกาก็เปลี่ยนประธานาธิบดีเป็นอับราฮัม ลินคอล์นแล้ว ส่วนเส้นทางและวันที่สาส์นไปถึงจริง ยังไม่พบแหล่งที่ระบุไว้
ลินคอล์นตอบกลับลงวันที่ 3 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1862 รับดาบและภาพถ่ายไว้ ขอบคุณอย่างสุภาพ แต่ขอไม่รับช้าง บางแหล่งระบุว่าผู้ร่างคำตอบฉบับนี้คือวิลเลียม ซิวาร์ด รัฐมนตรีต่างประเทศของสหรัฐในเวลานั้น

ทำไมลินคอล์นไม่รับช้าง
เหตุผลในคำตอบมีสองข้อ ข้อแรก ภูมิอากาศและที่ตั้งของอเมริกาไม่เหมาะให้ช้างขยายพันธุ์ ข้อสอง อเมริกามีเครื่องจักรไอน้ำ ซึ่งถือว่าเป็นพาหนะขนส่งที่ดีที่สุดอยู่แล้ว ช้างที่สยามเสนอจะส่งไปเพื่อใช้ขนของ จึงไม่ใช่สิ่งที่อเมริกาต้องการในตอนนั้น
ไม่ใช่ช้างศึกในสงครามกลางเมือง
หลายคนเข้าใจว่าสยามเสนอช้างศึกไปช่วยรบในสงครามกลางเมืองอเมริกา แต่ดูจากวันที่แล้วไม่น่าใช่ เพราะสาส์นลงวันที่ 14 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1861 ขณะที่สงครามกลางเมืองเริ่มวันที่ 12 เมษายน ค.ศ. 1861 หรือราวสองเดือนหลังจากนั้น เนื้อหาในสาส์นก็พูดถึงการขนของและการเดินทาง ไม่ใช่การรบ
ทุกวันนี้ เอกสารเรื่องนี้ยังเก็บรักษาอยู่ที่หอจดหมายเหตุแห่งชาติสหรัฐ ซึ่งเคยออกข่าวแจกเล่าเรื่องนี้ไว้เมื่อปี ค.ศ. 1999
รู้หรือไม่สาส์นเรื่องช้างเขียนขึ้นก่อนสงครามกลางเมืองอเมริกาจะเริ่มราวสองเดือน จึงไม่ใช่ข้อเสนอส่งช้างศึกไปช่วยรบ
สรุป
เรื่องสยามเสนอส่งช้างไปให้อเมริกาเป็นเรื่องจริง แต่เป็นช้างสำหรับขยายพันธุ์และใช้ขนของ ไม่ใช่ช้างศึก และลินคอล์นก็ตอบขอบคุณแต่ขอไม่รับ เพราะอากาศไม่เหมาะและมีเครื่องจักรไอน้ำอยู่แล้ว ลองนึกเล่นๆ ว่าถ้าวันนั้นลินคอล์นตอบรับ วันนี้อเมริกาจะมีช้างป่าเดินอยู่ในป่าหรือเปล่า
ข้อเท็จจริงในเรื่องนี้
- พระราชสาส์นลงวันที่ 14 ก.พ. 1861 ถึงประธานาธิบดีบูแคนัน (หรือผู้ดำรงตำแหน่งต่อ) · ทรงทราบว่าอเมริกาไม่มีช้าง
- ของขวัญที่ส่งไปด้วย: ดาบ และภาพถ่าย (หอจดหมายเหตุสหรัฐ) · Mental Floss ระบุเพิ่มว่ามีงาช้างหนึ่งคู่ — แหล่งไม่ตรงกัน จึงไม่กล่าวถึงงาช้างในคลิป
- ลินคอล์นตอบ 3 ก.พ. 1862 รับดาบและภาพถ่าย แต่ไม่รับช้าง เหตุผล: ภูมิอากาศ/ละติจูดไม่เอื้อให้ช้างขยายพันธุ์ และไอน้ำเป็นพาหนะขนส่งที่ดีที่สุดอยู่แล้ว
- ไม่ใช่ช้างศึกสำหรับสงครามกลางเมือง: สาส์นลงวันที่ 14 ก.พ. 1861 ส่วนสงครามกลางเมืองเริ่ม 12 เม.ย. 1861 (ราวสองเดือนหลังจากนั้น)
- เอกสารเก็บรักษาที่หอจดหมายเหตุแห่งชาติสหรัฐ (National Archives) — ตามข่าวแจกของหอจดหมายเหตุเอง
แหล่งอ้างอิง
- U.S. National Archives, press release 99-122 (23 ก.ย. 1999):
- Mental Floss (อ้างข้อความในสาส์น "young male and female elephants"):
- commons.wikimedia.org
ข้อที่ยังไม่ยืนยัน
- ยังไม่ได้เทียบกับงานวิชาการหรือแหล่งภาษาไทย บทความศิลปวัฒนธรรมและข่าวสดอิงลิชเปิดอ่านไม่ได้
- ของขวัญที่ส่งไป: หอจดหมายเหตุสหรัฐระบุดาบและภาพถ่าย ส่วน Mental Floss ระบุเพิ่มว่ามีงาช้างหนึ่งคู่ แหล่งไม่ตรงกัน จึงไม่กล่าวถึงงาช้าง
- ผู้ร่างคำตอบ (วิลเลียม ซิวาร์ด) มาจาก Mental Floss แหล่งเดียว และข้อความเรื่องไอน้ำก็อ้างจาก Mental Floss
- ข้อที่ว่าความเชื่อเรื่องช้างศึกเป็นความเข้าใจผิด อ่านจากสรุปใน Wikipedia ยังไม่ได้เทียบข้อความเต็ม
- ปีพุทธศักราชของ ก.พ. 1861 นับได้สองแบบ (2403 / 2404) จึงใช้ปีคริสต์ศักราช
- ไม่พบแหล่งที่ระบุเส้นทางและวันที่สาส์นไปถึงอเมริกา



