รู้ก้างๆ
ทั้งหมดความเชื่อจินตนาการชื่อและภาษาชื่อเมืองเวลาและภาษาตำนานของใช้ในบ้านประวัติศาสตร์

หน้าแรก › ของใช้ในบ้าน

ของใช้ในบ้านอ่าน 4 นาที

ก่อนมีตู้เย็น คนไทยเก็บอาหารยังไง? ตู้กับข้าว โอ่งดินเผา และน้ำแข็งก้อนแรก

รู้ก้างๆ · 18 พ.ย. 2569

ไม่มีตู้เย็นสักหลัง แต่คนไทยสมัยก่อนเก็บกับข้าวไว้กินได้เป็นปี คำตอบอยู่ในตู้กับข้าวมุ้งลวด โอ่งดินเผา และภูมิปัญญาการถนอมอาหารที่เรายังกินกันอยู่ทุกวันนี้

โหวตก่อนอ่าน: บ้านคุณมีอะไรบ้าง?
กดเลือกได้ 1 ข้อ

ตู้กับข้าวมุ้งลวด ลมผ่านแต่แมลงวันเข้าไม่ได้

บ้านคนไทยสมัยก่อนแทบทุกหลังมีตู้กับข้าวไม้ ชั้นกลางของตู้เป็นมุ้งลวด ลมพัดผ่านได้ อาหารจึงไม่อับ แต่แมลงวันบินเข้าไปตอมไม่ได้ กับข้าวที่เหลือจากมื้อเช้าก็เก็บไว้ในตู้นี้รอมื้อต่อไป

เล่ากันว่าขาตู้แต่ละขาตั้งอยู่ในถ้วยใส่น้ำ เพื่อไม่ให้มดไต่ขึ้นไปถึงอาหารได้ ภาพนี้หลายคนคงจำได้จากบ้านปู่ย่าตายาย แม้ข้อมูลที่เป็นลายลักษณ์อักษรจะยังมีน้อย

โอ่งดินเผา ตู้เย็นของน้ำดื่ม

น้ำดื่มของคนสมัยก่อนเก็บไว้ในโอ่งหรือไหดินเผา น้ำจะค่อยๆ ซึมออกมาที่ผิวโอ่งแล้วระเหยไป การระเหยนี้ดึงความร้อนออกไปด้วย น้ำข้างในจึงเย็นลง ตักดื่มแล้วชื่นใจ ทั้งที่ไม่ต้องใช้ไฟฟ้าเลยสักนิด

หลักการเดียวกันนี้ยังถูกนำมาอธิบายในคู่มือเรื่องการทำความเย็นด้วยหม้อดินเผาของสถาบันการศึกษาในต่างประเทศ แสดงให้เห็นว่าการทำให้เย็นด้วยการระเหยเป็นวิธีที่ได้ผลจริง ไม่ใช่แค่ความรู้สึก

ภาพประกอบจากคลิป

กินไม่ทัน ก็ต้องถนอม

ส่วนอาหารสด ถ้ากินไม่ทันก็ต้องถนอมให้อยู่ได้นานเป็นเดือนเป็นปี ปลาที่จับได้เยอะ เอามาหมักกับเกลือและรำหรือข้าวคั่ว ใส่ไหทิ้งไว้หลายเดือน กลายเป็นปลาร้า

นอกจากปลาร้ายังมีปลาส้ม แหนม ผักดอง กะปิ และน้ำปลา ล้วนเป็นภูมิปัญญาที่ทำให้มีของกินได้ทั้งปี แม้ในช่วงที่หาอาหารสดได้ยาก

เนื้อกับปลาก็เอาไปตากแดด ทำเป็นเนื้อแดดเดียวหรือปลาเค็ม เก็บไว้กินได้อีกนาน อาหารพื้นบ้านหลายอย่างที่เรายังชอบกินทุกวันนี้ จึงเริ่มต้นมาจากความจำเป็นในยุคที่ไม่มีตู้เย็น

รู้หรือไม่ปลาร้าทำจากปลาหมักกับเกลือและรำหรือข้าวคั่ว แล้วใส่ไหทิ้งไว้หลายเดือน เป็นหนึ่งในวิธีถนอมอาหารที่ทำให้คนสมัยก่อนมีกินได้ทั้งปี

น้ำแข็งก้อนแรก มาทางเรือจากสิงคโปร์

น้ำแข็งก้อนแรกมาถึงสยามในสมัยรัชกาลที่ 4 ขนมาทางเรือจากสิงคโปร์ บรรจุในหีบไม้แล้วกลบด้วยขี้เลื่อยเพื่อกันละลาย ตอนนั้นน้ำแข็งเป็นของหายาก มีแต่ในวังและบ้านขุนนางเท่านั้น

พอถึงสมัยรัชกาลที่ 5 กรุงเทพฯ เริ่มมีโรงน้ำแข็ง คนทั่วไปจึงได้ลิ้มรสน้ำแข็งกันบ้าง

ผู้ใหญ่หลายคนยังจำได้ว่า สมัยก่อนต้องซื้อน้ำแข็งก้อนใหญ่มาเลื่อยแบ่ง แล้วกลบด้วยแกลบและห่อกระสอบไว้ ให้น้ำแข็งอยู่ได้ทั้งวัน

อ่านต่อ: ก่อนมีพัดลม คนไทยคลายร้อนยังไง? →

ตู้เย็นต้องรอไฟฟ้าเข้าหมู่บ้าน

ส่วนตู้เย็น ช่วงแรกมีแต่ในบ้านคนรวย ชาวบ้านทั่วไปต้องรอให้ไฟฟ้าเข้าหมู่บ้านก่อน ถึงได้มีตู้เย็นใช้กัน ระหว่างนั้นตู้กับข้าวมุ้งลวดกับโอ่งดินเผาก็ยังทำหน้าที่ของมันอยู่ในครัวไทยอีกนาน

สรุป

ก่อนมีตู้เย็น คนไทยไม่ได้ปล่อยให้อาหารเสียไปเปล่าๆ แต่ใช้ตู้กับข้าวมุ้งลวด โอ่งดินเผา การหมักและการตากแดด เก็บของกินไว้ได้เป็นเดือนเป็นปี ลองดูในบ้านของคุณว่ายังมีตู้กับข้าวมุ้งลวดหรือโอ่งดินเผาเหลืออยู่ไหม

ดูเรื่องนี้แบบคลิปสั้นYouTubeFacebook

ข้อเท็จจริงในเรื่องนี้

    แหล่งอ้างอิง

    1. โอ่ง/ไหดินเผาทำให้น้ำเย็นด้วยการระเหย:
    2. โอ่ง/ไหดินเผาทำให้น้ำเย็นด้วยการระเหย:
    3. ตู้กับข้าวไม้ ชั้นกลางเป็นมุ้งลวด ลมผ่าน กันแมลงวัน:
    4. ปลาร้า (ปลา+เกลือ+รำ/ข้าวคั่ว หมักในไหหลายเดือน), ปลาส้ม แหนม ผักดอง กะปิ น้ำปลา:
    5. ปลาร้า (ปลา+เกลือ+รำ/ข้าวคั่ว หมักในไหหลายเดือน), ปลาส้ม แหนม ผักดอง กะปิ น้ำปลา:
    6. ปลาร้า (ปลา+เกลือ+รำ/ข้าวคั่ว หมักในไหหลายเดือน), ปลาส้ม แหนม ผักดอง กะปิ น้ำปลา:
    7. น้ำแข็งเข้าสยามครั้งแรกสมัยรัชกาลที่ 4 ทางเรือจากสิงคโปร์ บรรจุหีบไม้กลบขี้เลื่อย เป็นของเ
    8. น้ำแข็งเข้าสยามครั้งแรกสมัยรัชกาลที่ 4 ทางเรือจากสิงคโปร์ บรรจุหีบไม้กลบขี้เลื่อย เป็นของเ
    9. โรงน้ำแข็งในกรุงเทพฯ สมัยรัชกาลที่ 5:

    ข้อที่ยังไม่ยืนยัน

    • ข้อมูลรวบรวมจากเว็บ ยังไม่ได้เทียบงานวิชาการฉบับเต็ม
    • เรื่องขาตู้กับข้าวตั้งในถ้วยน้ำกันมดพบแหล่งเดียว แต่เป็นความทรงจำทั่วไปของคนรุ่นเก่า
    • เรื่องตากแดด เนื้อแดดเดียว ปลาเค็ม เป็นความรู้ทั่วไป ไม่มีแหล่งเฉพาะ
    • ปีที่น้ำแข็งเข้ามาครั้งแรกแต่ละแหล่งไม่ตรงกัน (ราว 2400 หรือ 2405–2411) บทความนี้จึงเขียนแค่ "สมัยรัชกาลที่ 4" และไม่ได้ระบุว่าโรงน้ำแข็งใดเป็นแห่งแรก
    • เรื่องซื้อน้ำแข็งก้อนใหญ่มาเลื่อยแล้วกลบแกลบห่อกระสอบเป็นความทรงจำทั่วไป ไม่มีแหล่งเขียน
    • เรื่องตู้เย็นช่วงแรกมีแต่บ้านคนรวยและชาวบ้านได้ใช้หลังไฟฟ้าเข้าหมู่บ้าน เป็นการอนุมานจากโฆษณาตู้เย็นยุค 2471–2476 และข้อมูลไฟฟ้าชนบท

    ค้นจากแหล่งออนไลน์ ยังไม่ได้เทียบกับงานวิชาการทุกข้อ ถ้าพบข้อผิดพลาด บอกเราได้ที่คอมเมนต์ใต้คลิป

    อ่านต่อ